سیستم عامل مهمترين برنامه ای است که بر روی يک کامپيوتر اجراء می گردد و امکانات لازم به منظور اجرای هر نوع برنامه ديگر را فراهم می نمايد.
پس از روشن نمودن کامپيوتر، اولين برنامه ای که اجراء می گردد، مجموعه دستوراتی می باشند که در حافظه ROM ذخيره و مسئول بررسی صحت عملکرد امکانات سخت افزاری موجود می باشند. برنامه فوق که به آن POST هم گفته میشود ، پردازنده ، حافظه و ساير عناصر سخت افزاری را بررسی خواهد کرد .
پس از بررسی موفقيت آميز برنامه POST ، در ادامه درايوهای ( هارد، فلاپی ) سيستم فعال خواهند شد. در اکثر کامپيوترها، پس از فعال شدن هارد ديسک، اولين بخش سيستم عامل با نام Bootstrap Loader فعال خواهد شد. برنامه فوق صرفا” دارای يک وظيفه اساسی است : استقرار سيستم عامل در حافظه اصلی و امکان اجرای آن.
وظایف اصلی سیستم عامل
- مديريت پردازنده
- مديريت حافظه
- مديريت دستگاهها ( ورودی و خروجی )
- مديريت حافظه جانبی
- رابط برنامه های کاربردی
- رابط کاربر
و اطمینان از اين موضوع که عناصر سخت افزاری نظير صفحه کليد، چاپگر و هارد ديسک دارای عملکردی بدون خطاء بوده و امکان ارتباط با آنان وجود دارد.
ايجاد شرايط و امکانات لازم به منظور اجرای صحيح برنامه های کامپيوتری نظير واژه پردازها (نظير Word) ، برنامه های سرويس گيرنده پست الکترونيکی ( نظير OutLook ) ، مرورگرهای وب ( نظير Internet Explorer)
در صورتی که برنامه ها نيازمند استفاده از منابع سيستم نظير چاپگر و يا هارد ديسک باشند، با مديريت سيستم عامل اين امر ميسر می گردد.
از کارهای مهم دیگر سیستم عامل ارائه پيام هایی متناسب با مسائل ايجاد شده است. سيستم عامل، نوع و نحوه مشاهده اطلاعات و انجام عمليات مورد نظر را نيز مشخص می نمايد. برخی از سيستم های عامل از يک رابط کاربر گرافيکی معروف به GUI که مخفف کلمات Graphical User Interface است، استفاده می نمايند.
در اين نوع از سيستم های عامل، اطلاعات با استفاده از تصاوير ( آيکون ، دکمه ها ، جعبه های محاوره ای ، پنجره ها ، …) و کلمات ارائه می گردد. (ويندوز نمونه ای از اينگونه سيستم های عامل است) ساير سيستم های عامل ممکن است از يک رابط کاربر مبتنی بر متن به منظور تعامل با کاربر استفاده نمايند.
متداول ترین سیستم عاملهای در حال استفاده
تاکنون سيستم های عامل فراوانی در سطح دنيا طراحی و پياده سازی شده است. هر سيستم عامل دارای ويژگی ها، مزايا و محدويت های مختص به خود می باشد. در اين بین متداولترين سيستم های عامل موجود عبارتنداز:
Windows: ويندوز که دارای نسخه های متعددی است متداولترين سيستم عامل استفاده شده توسط کاربران می باشد. اين سيستم عامل توسط شرکت مايکروسافت ارائه شده و دارای يک رابط کاربر گرافيکی است که استفاده از آن را برای اکثر کاربران راحتتر می نمايد. (نسبت به سيستم های عاملی که دارای رابط کاربر مبتنی بر متن می باشند ). ويندوز دارای نسخه های جداگانه ای برای کاربران معمولی و نسخه هائی مختص سرور شبکه های کامپیوتری می باشد.
Mac OS X: سيستم عامل فوق توسط شرکت اپل ارائه شده است و از آن بر روی کامپيوترهای مکينتاش استفاده می گردد. اين سيستم عامل از لحاظ شکل ظاهری و رابط کاربر گرافيکی دارای شباهت های زيادی با ويندوز می باشد.
لينوکس و ساير سيستم های عامل مبتنی بر يونيکس: از لينوکس و ساير سيستم های عاملی که از يونيکس مشتق شده اند، بیشتر در ايستگاههای شبکه ای خاص و يا سرويس دهندگان شبکه نظير سرويس دهندگان وب و پست الکترونيکی، استفاده می شود.
استفاده از اينگونه سيستم های عامل توسط کاربران معمولی عمدتا” مشکل بوده و به منظور استفاده از آنان به دانش و يا مهارت های خاصی نياز می باشد . همين موضوع يکی از دلايل اصلی در رابطه با عدم گسترش عمومی آنان محسوب می گردد . نسخه هائی از سيستم های عامل فوق در حال پياده سازی است تا کاربران معمولی نيز بتوانند بسادگی از آنان استفاده نمايند.
Android: اندروید یک سیستمعامل همراه است که گوگل برای تلفنهای همراه و تبلتها عرضه میکند و با همکاری دهها شرکت بر روی دستگاههای مبتنی بر اندروید قرار میدهد. اندروید بر پایهٔ هسته لینوکس ساخته شدهاست و در بین سیستمعاملهای همراه بیشترین استفاده را دارد.